Trwają prace nad projektem nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej także: PIP) mających na celu, jak wskazało w uzasadnieniu projektu, poprawę efektywności egzekwowania przestrzegania przepisów prawa prac oraz zapewnienie większej ochrony pracownikom.
Wśród proponowanych zmian jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy nowych kompetencji. W przypadku stwierdzenia przez PIP, że czynności wykonywane przez współpracownika są wykonywane na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pomimo tego nie została zawarta umowa o pracę lecz umowa cywilnoprawna, PIP będzie mogła:
- OPCJA 1 – wydać decyzję o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy;
albo
- OPCJA 2 – skierować do właściwego sądu pracy powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Przechodząc do projektowanych założeń postępowania w ramach OPCJI 1 należy zwrócić uwagę na:
- obowiązek wskazania w decyzji podstawowych elementów stosunku pracy
Wydając decyzję o stwierdzeniu istnienia stosunku pracy PIP określi m. in.: rodzaj zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę; datę zawarcia umowy o pracę i datę rozpoczęcia pracy; wymiar czasu pracy czy wysokość wynagrodzenia za pracę.
- możliwość stwierdzenia istnienia stosunki pracy wstecz
W drodze decyzji PIP może stwierdzić, że strony łączył stosunek pracy również w przeszłości, jednak maksymalnie za okres nie dłuższy niż trzy lata licząc wstecz od dnia wszczęcia postępowania.
- stosowanie domniemań przez Państwową Inspekcję Pracy
Co istotne, jeżeli zgromadzony przez PIP w toku postępowania kontrolnego materiał dowodowy nie pozwoli na ustalenie:
- rodzaju zawartej pomiędzy stronami umowy o pracę – w decyzji zostanie wskazane, że umowa została zawarta na czas nieokreślony;
- daty zawarcia umowy o pracę i daty rozpoczęcia pracy – w decyzji zostanie wskazane, że data rozpoczęcia pracy jest równocześnie datą zawarcia umowy o pracę;
- miejsca wykonywania pracy – w decyzji zostanie wskazana siedziba pracodawcy;
- wymiaru czasu pracy – w decyzji zostanie wskazany pełny wymiar czasu pracy;
- wynagrodzenia za pracę – w decyzji zostanie wskazane ostanie minimalne wynagrodzenie za pracę, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
- możliwość kwestionowania decyzji
W terminie 7 dni od dnia odbioru decyzji podmiot kontrolowany (potencjalny pracodawca) może wnieść odwołanie do Głównego Inspektora Pracy.
- możliwość uchylenia rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji
W postępowaniu odwoławczym, Główny Inspektor Pracy może uchylić rygor natychmiastowej wykonalności decyzji, jeżeli uzna, że natychmiastowe wykonanie decyzji, mogłoby spowodować istotne i nieodwracalne skutki dla pracodawcy lub osoby, której praw i obowiązków dotyczy.
Co istotne, decyzje PIP będą podlegały natychmiastowej wykonalności od dnia doręczenia podmiotowi kontrolowanemu. Powyższe oznacza, że od dnia odbioru decyzji przez podmiot kontrolowany:
- podmiot kontrolowany i osobę, której dotyczy decyzja, łączy stosunek pracy
- osoba, której dotyczy decyzja, korzysta z uprawnień pracowniczych (takich jak: zwolnienia chorobowe, urlopy wypoczynkowe, etc.);
- podmiot kontrolowany winiec:
- zgłosić osobę, której decyzja dotyczy, do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych;
- prowadzić dla niej dokumentację pracowniczą;
- odprowadza ZUS, PIT od stwierdzonego stosunku pracy.
Prace nad treścią postanowień ustawy trwają i trudno przesądzać o ich ostatecznym kształcie. Warto jednak śledzić postęp procedowanych zmian przepisów, ponieważ ich wejście w życie, zgodnie z zapowiedziami, miałoby nastąpić za niepełny miesiąc, tj. 01.01.2026 r.
