Znamy uzasadnienie pisemne uchwały siedmiu sędziów NSA w temacie „instrumentalnego wszczęcia” postępowania karnego skarbowego.
Można powiedzieć, że o instrumentalnym wszczęciu postępowania KKS powstał już praktycznie cały cykl:
- „Instrumentalne” wszczęcie KKS nie zawiesi przedawnienia?
- „Instrumentalne wszczęcie KKS – jak będą działać organy?
- NSA ukrócił instrumentalne wszczęcie KKS?
Ostatecznie NSA stwierdził, że sądy administracyjne są uprawnione do weryfikowania, czy wszczęcie postępowania karnoskarbowego miało charakter instrumentalny. Gdyby nie miały takiej możliwości „pojawiłby się obszar działalności organów administracji publicznej nie objęty kontrolą sądową”.
W komentowanej uchwale wskazane zostało, że:
- analiza czy wystąpiły przesłanki, warunkujące wystąpienie skutku w postaci nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, jest przeprowadzana przez organy podatkowe w ramach stosowania przepisów prawa podatkowego (więc analiza ta, powinna stanowić element uzasadnienia decyzji),
- kontrola sądów administracyjnych:
- obejmuje ocenę legalności przesłanek (wskazanych w decyzji) niezbędnych do zastosowania przez organy podatkowe art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej w konkretnej sprawie podatkowej;
- nie obejmuje wszechstronnej i ogólnej oceny prawidłowości wszczęcia postepowania karnego skarbowego z punktu widzenia przepisów k.p.k. czy k.k.s. (taka ocena należy do organów nadzorujących postępowanie przygotowawcze).
Równocześnie w uchwale wskazane zostało, że kontrola sądowo-administracyjna nie może ograniczać się jedynie do badania elementów formalnych. Jako przykładowe kwestie „merytoryczne”, które powinien sprawdzać sąd wskazane zostało badanie:
- aktywności organu prowadzącego postępowanie karne skarbowe,
- przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych oraz istnienia negatywnych przesłanek procesowych.
Obawiamy się, że uchwała NSA z 24 maja 2021 r. o sygn. I FPS 1/21 może nie być ostatnim „słowem” w temacie. Mamy jednak nadzieję, że nie wykształci się praktyka podejmowania w postepowaniu KKS działań:
- w istocie nie zmierzających do załatwienia sprawy KKS, ale
- podejmowanych dla „uwiarygodnienia” wszczęcia postępowania KKS.
Temat mógłby zostać jednoznacznie zamknięty przez działania legislacyjne. Na razie, jak wskazuje odpowiedź na interpelację poselską 24282, jednostkom podległym KAS zostały „polecone działania zmierzające do wyeliminowania ewentualnych przypadków instrumentalnego wszczynania postępowań przygotowawczych w celu zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego”.
Wygląda na to, że MF czeka z ewentualnymi zmianami przepisów na cztery wyroki TK (K 31/14;SK 100/19;50/202; SK 122/20), a podatnikom pozostaje toczyć spory sądowo-administracyjne w indywidualnych sprawach.
