Transakcje łańcuchowe – jak stosować uproszczenie w transakcjach trójstronnych?

Transakcje łańcuchowe to specyficzny model obrotu towarowego, w którym ten sam towar jest przedmiotem kilku kolejnych dostaw, lecz zostaje wydany bezpośrednio od pierwszego dostawcy do ostatniego nabywcy. Aby ułatwić rozliczenia podatkowe wewnątrz Unii Europejskiej, wprowadzono procedurę uproszczoną. Pozwala ona uniknąć konieczności rejestracji do celów VAT w wielu państwach członkowskich, co znacząco redukuje bariery administracyjne dla przedsiębiorców.

Kiedy można zastosować procedurę uproszczoną dla transakcji trójstronnych?

Zastosowanie uproszczenia nie jest możliwe w każdej sytuacji. Aby dostawa łańcuchowa mogła zostać rozliczona w ten sposób, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

• W obrocie uczestniczą dokładnie trzy podmioty z różnych państw członkowskich UE.
• Każdy z uczestników musi być zarejestrowany dla celów VAT UE w swoim kraju.
• Transport jest wysyłany przez pierwszy lub drugi podmiot w łańcuchu (lub na ich rzecz) bezpośrednio od pierwszego do ostatniego uczestnika z terytorium jednego kraju UE na teretorium drugiego kraju UE. 

Warto pamiętać, że polski podmiot będzie miał inne obowiązki sprawozdawcze w zależności od roli, jaką pełni w danym schemacie.

Obowiązki pierwszego podmiotu w łańcuchu dostaw

Pierwszy uczestnik łańcucha pełni rolę wysyłającego towar. Z jego perspektywy transakcja przebiega w sposób standardowy dla obrotu wewnątrzwspólnotowego.

• Charakter transakcji – dokonuje on wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów (WDT).
• Raportowanie – wykazuje transakcję w pliku JPK oraz informacji podsumowującej VAT-UE na takich samych zasadach, jak każdą inną wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.
• Dokumentacja – na tym etapie nie występują dodatkowe obowiązki w zakresie specjalnych oznaczeń czy dokumentów, poza posiadaniem standardowego potwierdzenia wywozu towaru.

Drugi podmiot w łańcuchu dostaw – klucz do uproszczenia

Drugi podmiot jest najważniejszym ogniwem procedury uproszczonej, ponieważ to on korzysta z braku obowiązku rejestracji w innym kraju. Jego obowiązki są najbardziej rozbudowane:

Rozliczenie zakupu (nabycie)

• Wykazuje podstawę opodatkowania z tytułu WNT.
• W pliku JPK stosuje oznaczenie TT_WNT.
• W deklaracji zaznacza pole 66 (potwierdzające wykonywanie czynności, o których mowa w art. 136 ustawy o VAT).
• W informacji podsumowującej zaznacza kolumnę „transakcje trójstronne”.

Rozliczenie sprzedaży (dostawa)

• Wykazuje dostawę poza terytorium kraju.
• W pliku JPK stosuje oznaczenie TT_D.
• W informacji podsumowującej przy danej transakcji ponownie zaznacza kolumnę „transakcje trójstronne”.

Wymogi formalne na fakturze i orzecznictwo TSUE

Prawidłowe wystawienie faktury przez drugi podmiot jest warunkiem niezbędnym do uznania uproszczenia. Na dokumencie muszą znaleźć się konkretne adnotacje:

• „Faktura WE uproszczona na mocy art. 135-138 ustawy o ptu” lub „VAT: Faktura WE uproszczona na mocy artykułu 141 dyrektywy 2006/112/WE”.
• Wskazanie, że podatek rozlicza nabywca (można użyć sformułowania „reverse charge”.

Uwaga na błędy! Zgodnie z wyrokiem TSUE z 8 grudnia 2022 r. w sprawie C-247/21, pominięcie informacji o tym, że to nabywca jest zobowiązany do rozliczenia podatku, jest błędem, którego nie można skorygować poprzez wystawienie faktury korygującej. Brak tej adnotacji może skutkować utratą prawa do uproszczenia. Więcej o skutkach tego wyroku przeczytasz w naszym artykule: Transakcja trójstronna – uproszczenie coraz bardziej restrykcyjne.

Trzeci podmiot w łańcuchu dostaw – nabywca końcowy

Ostatni podmiot w łańcuchu przejmuje obowiązek rozliczenia podatku VAT w kraju przeznaczenia towaru.

Rozliczenie – wykazuje WNT w pliku JPK oraz w informacji podsumowującej.

Wymogi – nie musi stosować dodatkowych oznaczeń, jednak musi posiadać pełne dane (nazwę i adres) drugiego podmiotu w łańcuchu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o transakcje łańcuchowe

1. Czy w transakcji trójstronnej uproszczonej mogą brać udział podmioty spoza UE?

Nie, chyba że są one zarejestrowane dla celów VAT na terytorium UE. Procedura uproszczona opisana w art. 135-138 ustawy o VAT dotyczy wyłącznie podmiotów zarejestrowanych dla celów VAT UE w trzech różnych państwach członkowskich.

2. Co się stanie, jeśli transport zorganizuje trzeci podmiot?

W takim przypadku nie można zastosować procedury uproszczonej dla transakcji trójstronnych. Transport musi być realizowany przez pierwszy lub drugi podmiot w łańcuchu.

3. Czy oznaczenia TT_WNT i TT_D są obowiązkowe w JPK?

Tak, są one niezbędne, aby organy podatkowe mogły zidentyfikować, że podatnik korzysta z procedury uproszczonej i prawidłowo przypisać obowiązki podatkowe.

Jeśli macie Państwo wątpliwości, czy Państwa transakcje łańcuchowe kwalifikują się do zastosowania uproszczenia lub potrzebujecie wsparcia w prawidłowym udokumentowaniu dostaw – zapraszamy do kontaktu.