W środę, 8 lipca 2026 roku, weszła w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. W świetle zapowiedzi medialnych nowego Głównego Inspektora Pracy, w 2026 roku kontrole PIP dotyczące nieprawidłowości przy zawieraniu umów cywilnoprawnych mają być prowadzone głównie na skutek otrzymanych przez PIP skarg.
Do głównych rozwiązań należą:
- wprowadzenie możliwości przekształcania nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej;
- wprowadzenie instytucji interpretacji indywidualnej, w ramach której pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o udzielenie informacji, czy stosowany model współpracy w ramach umowy cywilnoprawnej jest prawidłowy czy też stanowi umowę o pracę;
- wprowadzenie wymiany danych pomiędzy PIP, ZUS i KAS na potrzeby prowadzonych postępowań kontrolnych;
- wprowadzenie możliwości przeprowadzania przez PIP kontroli w formie zdalnej;
a także
- zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
Warto podkreślić, że nowelizacja nie zmienia samych kryteriów definicji stosunku pracy, określonych w art. 22 Kodeksu pracy ani posiadanych już przez PIP kompetencji do wytaczania na rzecz pracownika powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy, w tym z datą wsteczną.
Nadaje natomiast PIP nowe uprawnienie do wydawania decyzji administracyjnych przekształcających umowy cywilnoprawne w umowy o pracę na przyszłość, tj. od dnia wydania decyzji, a w przypadku, gdy pracodawca rozwiąże umowę cywilnoprawną z kontrolowaną osobą po wszczęciu kontroli – od dnia wszczęcia kontroli. Jednocześnie wydanie przez Okręgowego Inspektora Pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy nie wyłącza możliwości wytoczenia przez niego powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy za okresy przeszłe.
Co jest istotne?
Przedsiębiorcy nie powinni zapominać o obowiązującym okresie tzw. abolicji, który rozpoczął swój bieg z dniem 8 lipca 2026 r. Przedsiębiorcy, którzy do dnia 8 lipca 2027 roku dobrowolnie uporządkują struktury zatrudnienia i przekształcą wadliwe umowy cywilnoprawne w umowy o pracę, nie będą podlegali karom grzywny z art. 281 Kodeksu pracy.
Rozważając opcję dobrowolnej reklasyfikacji umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę należy jednak pamiętać, że ww. abolicja dla pracodawców nie wyłącza ewentualnej odpowiedzialności pracodawcy w związku z uiszczanymi/rozliczanymi od wadliwej umowy cywilnoprawnej składkami ZUS czy podatkami, w tym za okresy wsteczne.
Zarówno ZUS, jak i organy podatkowe posiadają niezależne od PIP kompetencje do prowadzenia postępowań.
Zobowiązania składkowe oraz podatkowe przedawniają się z upływem 5 lat liczonych odpowiednio: w przypadku składek ZUS – od dnia, w którym stały się wymagalne, a w przypadku podatku – od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności danego podatku. Są to zatem okresy przedawnienia dłuższe niż dla ewentualnych roszczeń pracowniczych, które przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.
